A: Antalya Film Festivali: Sinemamızı çok etkileyen bu Festival 1964 yılından bu yana sürüyor. İlkinin galipleri Gurbet Kuşları, Halit Refiğ, Türkân Şoray ve İzzet Günay'dı.
Finalistler: Ayhan Işık, Atıf Yılmaz ve müslüman Türk kadınlarının oynadığı ilk film olan "Ateşten Gömlek" (Muhsin Ertuğrul).
B : Bedia Muvahhit: Neyyire Neyyir'le birlikte sinemanın gayrimüslim olmayan ilk kadın oyuncusu.
Finalistler: Belgin Doruk, yönetmen Bilge Olgaç
C : Cahide Sonku: Türk sinemasının gerçek anlamda ilk yıldızı. Bir süre tiyatro oyunculuğu yaptıktan sonra 1933'te "Söz Bir Allah Bir" ile sinemaya geçti. Tartışmaya açık olsa da üç yönetmenli "Vatan ve Namık Kemal" le (1951) ilk kadın yönetmen de sayılabilir.
Finalistler: Cüneyt Arkın, Lale Film'in kurucusu Cemil Filmer, Feridun Karakaya'nın "Cilalı İbo" su.
Ç : Çocuk Yıldızlar: 1960'ların başında Zeynep Değirmencioğlu'nun "Ayşecik" filmi hepimizi ağlamaktan öldüren çocuk filmleri furyasını yarattı. Değirmencioğlu'ndan sonra Rüya Gümüşata, Parla Şenol, İlker İnanoğlu gibi oldukça sevimsiz çocuklar perdeyi işgal etti.
Finalistler: Çolpan İlhan, Belgin Doruk ve Turan Seyfioğlu'nun oynadıkları "Çölde Bir İstanbul Kızı".
D : Dublaj: Yıllarca (ve halen de) bayıldığımız oyuncuların sözlerini hep başka ağızlardan dinledik, onlarla karşılaşınca da hayal kırıklığına uğradık. Türkân Şoray ve Muhterem Nur Adalet Cimcoz'la ve bütün jönler Abdurrahman Palay'la hem ne güzel hem de ne çekilmezdiler. Ferdi Tayfur'un seslendirmediği bir Laurel ve Hardy filmi düşünülemezdi.
Finalistler: Cüneyt Arkın'lı kült film "Dünyayı Kurtaran Adam", Yavuz Özkan'ın işçilerin grevini anlattığı yüzde yüz ideolojik "Demiryol".
E : Eşkıya: Yavuz Turgul'un 1990'larda öldü ölüyor denen Türk sinemasına neredeyse tek başına soluk aldıran filmi. Salonsuz kentlere bile bu film için sinema yapıldı. Görmeyen kimse kalmadı.
Finalistler: Ekrem Bora, yönetmen Ertem Eğilmez, Erol Taş.
F : Fuat Uzkınay: 14 Kasım 1914 tarihini taşıyan "Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı" adlı filmi, kimi tartışmalara karşın, Türk sinemasının başlangıç tarihi olarak kabul edilir. 150 metrelik bir belgeseldi.
Finalistler: Fikret Hakan, Fatma Girik, Filiz Akın, Muhsin Ertuğrul ve tiyatroculara karşı 1939'da yaptığı "Taş Parçası"yla az da olsa baş kaldıran yönetmen Faruk Kenç.
G : Göksel Arsoy: 60'lı yıllarda sinemaya damgasını vuran ilk "kara yağız" olmayan jönümüz. Belgin Doruk'la birlikte sinemamıza çift anlayışını kazandırdığı "Samanyolu" unutulmaz.
Finalistler: "Gecelerin Ötesi" (1960), Metin Erksan'ın toplumsal gerçekçilik akımını başlatan filmi, sinema yazarı Giovanni Scognamillo.
H: Hababam Sınıfı: Türk sinemasının en popüler ve popülist sinemacısı Ertem Eğilmez'in "Hababam Sınıfı" komedisi hâlâ televizyonlarda yüksek rating sağlıyor. Türk sinemasının bütün komedyenleri bu film ve devamlarında rol aldı. Film,Rıfat Ilgaz'ın karakterlerine dayanıyordu.
Finalistler: Halil Ergün, Hülya Koçyiğit, Hulusi Kentmen, Lütfi Akad'ın "Hudutların Kanunu", 1956 Berlin Film Festivali'nde aldığı Gümüş Ayı ödülüyle ilk kez uluslararası başarı kazanan belgesel Türk filmi "Hitit Güneşi".
I-İ : İstanbul'da Bir Facia-ı Aşk: Muhsin Ertuğrul'un ilk filmi, ilk kez özgün senaryo kullanılan yerli yapım ve sinemanın ilk hayat kadını tiplemesi (1922) bu filmdeydi.
Finalistler: İstanbul Film Festivali, İpekçi Kardeşler, bir ikisi dışında adlarına hiç yakışmayan İstiklâl Savaşı filmleri.
J : Jönler: Türk sinemasının ilk 15-20 yılında jönü pek yoktu. Agâh Özgüç ilk jön olarak Suavi Tedü'nün adını veriyor. Onu Muzaffer Tema ve ilk gerçek erkek star Ayhan Işık izledi. 60'lar gelmeden onlara Eşref Kolçak ve Fikret Hakan katıldı.
K : Kemal Sunal: Bir süre tiyatro oyunculuğu yaptıktan sonra Hababam Sınıfı dizileriyle sinemaya geçen en ünlü komedyenimiz. Şaban filmleriyle ününü perçinledi. "Zübük", "Kibar Feyzo" ve "Kapıcılar Kralı" gibi filmleri ve halkımızın bayıldığı küfürleriyle unutulmazlar arasına girdi.
Finalistler: Kadir İnanır, Lütfi Akad'ın "Kanun Namına"sı ve "Küçük Hanımefendi" filmleri.
L : Lütfi Akad: "Damga"yla 1948'de yönetmenliğe başlayan Akad herkes tarafından itirazsız olarak sinemamızın kurucusu kabul edilir. Sinemaseverlerin ve özellikle sinema öğrencilerinin her filmini izlemesi gerekir.
Finalistler: Leyla Sayar, "Leblebici Horhor" müzikli filmi.
M : Muhsin Ertuğrul: O, kimilerine göre Türk sinemasının ilk kahramanı, kimilerine göre ise başına gelebilecek en büyük felaketti. Muhsin Ertuğrul neredeyse çeyrek asır sinemamızın tek adamıydı. Yurtdışında sinema oyunculuğu yapan ilk Türk. 1921'de Darülbedayi'ye yönetmen olarak girdi. Belki de bu yüzden sinema yıllar boyu tiyatronun emrinde oldu. İlk filmi 1922'de çektiği "İstanbul'da Bir Facia-ı Aşk".
Finalistler: Muhterem Nur, Metin Erksan, Müjde Ar ve Türk sinemasının melodram kralı yönetmen Muharrem Gürses.
N : Neriman Köksal: 1949'da "Çete" ile sinemaya başlayan Köksal ününü 1959'daki "Fosforlu Cevriye" ile perçinledi. Köksal Türk sinemasında argo konuşan, külhanbeyi edalı yeni bir kadın tiplemesi yarattı.
Finalistler: Bedia Muvahhit ile birlikte ilk müslüman kadın oyunculardan Neyyire Neyir, Mümtaz Osman takma adıyla senaryolar yazan Nâzım Hikmet, sinema yazarı Nijat Özön.
O : Osman Seden: Kemal Film'in kurucularından Kema Seden'in oğlu Osman Seden önce babasından kalan şirketin başına geçti. "Kanlarıyla Ödediler" adlı filmle yönetmenliğe başladı. Sinemamızda şiddet ve erotizm deyince akla ilk o gelir.
Finalistler: Orhan Günşıray, sansürün yasakladığı fakat daha sonra Danıştay kararı ile gösterime giren Tunç Okan filmi "Otobüs", Onat Kutlar.
Ö : Öztürk Serengil: Tiyatro oyunculuğu ve ressamlık yaptıktan sonra 1958'de "3. Kat Cinayeti" ile sinemaya geçti. Türk Sinemasının "Adanalı Tayfur"u Serengil "mangıraj" gibi kendi yarattığı terimlerle ve ilginç konuşma tarzıyla farklı bir tip yarattı. Sinemaya kattığı tartışılır ama etkisi tartışılmazdı.
Finalistler: Ömer Kavur.
P : Pençe: 1917'de Sedat Simavi'nin yönettiği film halk önüne çıkan ilk konulu Türk filmiydi. Aynı zamanda ilk cinsel konulu film.
Finalistler: Pervin Par, sinemamızın en yuva yıkan, en yüzde yüz kötü kadını Pola Morelli.
R : Roman Uyarlamaları: Türk sineması yerli ve yabancı romanları kimi zaman uyarlamaktan kimi zaman da "apartmak" tan hiç geri kalmadı. Kerime Nadir ve Muazzez Tahsin'den Reşat Nuri ve Yaşar Kemal'e kadar değişen bir yelpazedeki yazarlara her zaman başvuruldu. Bazı ünlü uyarlamalar şunlardı: "Bir Millet Uyanıyor", "Yer Demir Gök Bakır", "Çalıkuşu", "Samanyolu", "Gizli Yüz", "Ağır Roman", "Sinekli Bakkal", "Kızılırmak - Karakoyun", "Susuz Yaz", "Yılanların Öcü", "Fosforlu Cevriye", "Yılanı Öldürseler", "Bereketli Topraklar Üstünde", "Köprüaltı Çocukları"...
S : Seks filmleri: 12 Mart askeri darbesinden sonra 70'lı yıllara damgasını seks filmleri vurdu. Birçok iyi oyuncu ve yönetmen film yapmaz ya da yapamazken Arzu Okay, Mine Mutlu gibi kadın, Sermet Serdengeçti, Behçet Nacar ve Mete İnselel gibi erkek oyuncular ayda üç-beş film çektiler. "Beş Dakikada Beşiktaş", "Civciv Çıkacak Kuş Çıkacak"... Finalistler: Sansür, 1922'de ilk özel yapım şirketi Kemal Film'i kuran Seden kardeşler. Türk sinemasının uluslararası başarı kazanan (Berlin Altın Ayı)ilk konulu filmi olan "Susuz Yaz" (Metin Erksan), Senaryosunu Yılmaz Güney'in hapishanede yazdığı, Zeki Ökten'in yönettiği "Sürü", Sadri Alışık.
Ş : Şener Şen: Son Türk sinemasının en güçlü güldürü oyuncularından. "Çıplak Vatandaş", "Züğürt Ağa", "Muhsin Bey" ve en son Yavuz Turgul'un "Eşkıya"sı yerini o denli sağlamlaştırdı ki banka reklamları bile o yeri sarsamadı.
Finalistler: "Endişe", "Yol" ve inanması zor ama "Amerikalı"nın yönetmeni Şerif Gören, Bican Efendi tiplemesi ile Türk sinemasının ilk güldürü oyuncusu Şadi Fikret Karagözoğlu, Sezer Sezin'in oynadığı "Şoför Nebahat".
T : Türkân Şoray: Tartışma çıkmayan iki-üç harften biri de buydu. Türkân Şoray sinemamıza damgasını vuran üç-beş kişiden biri. Sultan'lar pek tartışılmaya gelmez. 1960'ta "Köyde Bir Kız Sevdim" filmiyle sinemaya başladı. Hâlâ sinemanın başrolünde.
Finalistler: Tarık Akan. Türker İnanoğlu, Turan Seyfioğlu.
U : Umut: Yılmaz Güney'in yönettiği film yetkililer izin vermediği için yurtdışına kaçırılarak yarışmalara katıldı. Fransa'da Grenoble Film Şenliği'nde bir ödül aldı. Bazılarına göre "Yol"dan daha iyi.
Finalistler: Tunç Başaran'ın 1988'da çektiği "Uçurtmayı Vurmasınlar", "Umutsuzlar".
Ü : Üç Arkadaş: Memduh Ün'ün yönettiği film Türk sinemasında yeni bir dönem açtı. Ün bu filmiyle sinemaya "umut dolu popülist bir biçim getiriyordu".
Finalistler: Aşk dramlarının unutulmaz yönetmeni Ülkü Erakalın, "Üç Tekerlekli Bisiklet".
V : Vesikalı Yarim: Lütfi Ö. Akad'ın yönettiği 1968 yapımı filmde başrolleri Türkân Şoray ve İzzet Günay paylaşıyorlardı ve "Vesikalı Yarim" artık bir cult film oldu. Türk sinema tarihinin en gerçekçi melodramı.
Finalistler: Vahi Öz, yerli malzeme ile yapılmış ilk ses makinesiyle bir film çeken Vedat Örfi Bengü, "Vurun Kahpeye".
Y : Yılmaz Güney: Türk sinemasına yeni bir soluk getiren Güney yarattığı kahramanlarla halkla özdeşleşti. Sinemamızın tartışmasız en etkileyici yönetmeni ve oyuncusu. Müthiş bir senaryo yazarı. Komple sinemacı.
Finalistler: "Yol", Metin Erksan'ın başı sansür ve sağcılarla dertten kurtulmayan başyapıtı "Yılanların Öcü".
Z : Zeki Müren: Şarkılarının çok sevilmesi gibi filmleri de çok tutardı. Kapılar bacalar kırılırdı. Filmlerinde seslendirdiği şarkıları hâlâ dillerde.
Finalistler: Zuhal Olcay, Zeynep Değirmencioğlu, Zeki-Metin, Zeki Ökten.
